ECHO
I can only speak for myself
And then, not always so…
For how much of you and him and her,
Do I echo?
And the mountains and the streams
And the see…
Do I not speak for you
Or is it you that speaks
For me?
I can only speak for myself
When I know the echo
In me…
I can hear the cry of the wale in you…
Can you hear the lion’s cry in me?
Ian McCallum [i]
Spis Treści
- Wstęp
- Linia środkowa w kulturze, sztuce i przyrodzie.
- Embriologia- z czego i kiedy tworzy się linia środkowa.
- Linia środka w biodynamicznej terapii czaszkowo krzyżowej
- Kwantowa linia środka
- Linia Pierwotna
- Płynna linia środka
- Linia środka jako punkt podporu terapeuty
- Praktyka jogi odżywiająca linię środkową
- Podsumowanie
- Bibliografia
1. Wstęp
W niniejszej pracy dyplomowej przedstawiam moje rozważania dotyczące „linii środka” w biodynamicznej terapii czaszkowo-krzyżowej. Opisuję różnorodność tych linii, moment ich powstania i rozwoju oraz funkcję jaką spełniają w ciele. Zamieszczam tu również możliwe sposoby odczuwania kolejnych „linii” w praktyce, oraz doświadczenia kliniczne przeprowadzone na grupie trzech pacjentów w trakcie dziewięciu sesji terapeutycznych. Dotykam tematu koniecznego dla osadzania się w swoim centrum terapeuty praktykującego biodynamiczną terapię czaszkowo- krzyżową i sposobów osiągnięcia tego ugruntowania. Porównuję też fenomen linii środka w praktyce hatha jogi, która jest mi szczególnie bliska, ponieważ jestem instruktorką jogi wg. metody B.K.S. Iyengra. Odkrywam, że podstawową akcją w asanach jest wzmacnianie linii kręgosłupa, poprzez ugruntowanie i wydłużanie ciała. Opisuję także refleksję, że biodynamiczna terapia czaszkowo- krzyżowa i praktyka hatha jogi mają ten sam cel, którym jest stan zrównoważenia i połączenia z duszą- naszym indywidualnym pierwiastkiem boskości.
Pieśni o duszy
Nie jestem poznawanym, poznaniem ani poznającym
Bezkształtność jest moim kształtem
Przebywam w zmysłach lecz one nie są moim domem
Zawsze łagodnie zrównoważony, nie jestem wolny ani związany
Jestem świadomością i radością
Błogość jest tam gdzie przebywam [ii]
Kiedy w trakcie treningu na terapeutę czaszkowo- krzyżowego wyjechałam do Afryki Południowej, aby wraz z rodziną, pracować jako wolontariusz na permakulturowej farmie, przeżyłam niezwykłe doświadczenie spotkania ze stanem ucieleśnionego zrównoważenia i ugruntowania. Sytuacja wydawała się banalna- przerzucałam kompost wraz z Jimpim- lokalnym pomocnikiem. Był on członkiem plemienia Tswana i długoletnim pracownikiem na farmie. Doświadczanie dynamiki jego pracy- ciągłej, powolnej i niezwykle skutecznej, zrobiło na mnie niesamowite wrażenie. Sposób w jaki współpracował ze mną był z jednej strony uważnym słuchaniem, a z drugiej absolutną obecnością w ciele. Jimpi był połączony ze sobą, z rytmem i zasobami swojego ciała, a jednocześnie jego zainteresowanie tym co wkoło niego się działo było niesamowicie żywe i baczne. W tym samym czasie „nadawał” rytm naszej pracy, co czujnie podążał za moim tempem. Po tym doświadczeniu czułam się niezwykle odżywiona, jak po sesji terapii czaszkowo-krzyżowej, czy po wejściu na górę z oszałamiającym widokiem. Do dnia dzisiejszego mam wrażenie, że to spotkanie było jak dotknięcie „duszy” z powyższej pieśni. To właśnie powracanie do linii środkowej pozwala mi połączyć się z tym uczuciem.
2. Linia środkowa w kulturze, przyrodzie i sztuce.
„Mitologie wszystkich zakątków świata odnoszą się do osi oraz centrum świata.(…) Oś świata, lub axis mundi, przebiega pionowo przez środek świata i wyraża łączność pomiędzy niebem a ziemią. To męski symbol duchowego urzeczywistnienia, będący łącznikiem między boskością człowieczeństwem i światem natury. Axis mundi przedstawiany zwykle jako drzewo życia, drabina, wieża, ozdobny słup lub inne symbole falliczne symbolizujące rozrodczą siłę natury.”[iii]
„Linia środkowa” to podstawowa zasada organizacji świata przyrody. Ogonki liściowe, łodygi, czy słupki kwiatów. Linia środkowa wyznacza porządek symetrycznego kształtu organizmów żywych, spełnia funkcję głównej trajektorii życiodajnych substancji odżywczych i nadaje odśrodkowy kierunek rozwojowy. Pionowe pnie drzew wzrastając od uziemionych korzeni w stronę słońca sięgają ku niebu ukazują na wznoszący ruch rozwoju życia.
A ponieważ sztuka wyrasta z obserwacji świata przyrody, w niej także linia środka jest podstawową zasadą organizacji. Wpływa ona na kompozycje obrazów czy bryły architektoniczne- wyznacza oś symetrii, wprowadza równowagę, zgodność i harmonię. Działa uspokajająco i stabilizująco. W starożytnej Grecji termin „symetria” używany był zamiennie ze słowem „harmonia” oraz „przyjaźń” i w szerszym kontekście odnosił się do określonego porządku, regularności, prawidłowości oraz właściwej i odpowiedniej proporcji.
W klasycznej geometrii euklidesowej, prosta jest tzw. pojęciem pierwotnym, niedefiniowanym formalnie w obrębie danej teorii, natomiast Hermann Weyl, jeden z największych matematyków XX wieku pisał, że jest ideą, za pomocą której człowiek starał się przez wszystkie czasy ogarnąć myślą i tworzyć porządek, piękno i doskonałość.
Wszystkie duchowe tradycje i wierzenia odwołują się do „osi świata”, czy „kosmicznej osi”. Odnajdziemy ją w symbolach takich jak krzyże, lingamy i kadyceusze oznaczające nieśmiertelność życia, równowagę sił i moment w którym śmierć staje się nowym początkiem. Drzewo życia symbolizuje odradzanie się przyrody, ale też przemijalność życia. Yggdrasil – w mitologii nordyckiej, omfallos, góra kosmiczna, filar, kolumna, słup, drabina Jakubowa. Te wszystkie symbole łączą ziemię i niebo, kontaktują odrębne światy, integrują je i spajają.
3. Embriologia – z czego i kiedy tworzy się linia środkowa.
Jednym z najważniejszych zdań powtarzanych w tracie kursu ECT było stwierdzenie, że siły które działały w nas podczas naszego rozwoju zarodkowego to te same siły, które organizują wszechświat. Te same stwórcze siły działają w mikro i makro skali. Te same moce, które powodują początek życia, utrzymują nas, leczą i rozwijają. Człowiek formuje się przez cały czas. Dotykanie tego procesu przemiany jest obcowaniem z olbrzymim twórczym potencjałem – leczniczą mocą, która funkcjonuje w każdym człowieku. Rozwój kierunkuje się w ciągłym dążeniu do zdrowia, a stwórcze moce przejawiają się w formie Pierwotnego Oddechu, który z kolei organizuje się głównie wzdłuż linii środkowej w tzw. Fluktuacji podłużnej płynu rdzeniowo mózgowego.
Wraz z poczęciem, pojawia się tzw. zaiskrzenie komórki jajowej- rozbłysk światła będący zapłonem biologicznego życia w człowieku. „Zaiskrzenie poczęcia” nie pozostawia fizycznych śladów, ale w praktyce biodynamicznej terapii czaszkowo- krzyżowej pozostaje wyczuwalne przez terapeutę jako świetlista linia biegnąca wzdłuż kręgosłupa nazywana „Kwantową linią środka”.
Po czternastu dniach od zapłodnienia w linii środkowej zarodka tworzy się smuga pierwotna, która określa główne osie ciała zarodka, a także kierunki procesu gastrulacji w czasie którego wyodrębnione zostają trzy warstwy- ektoderma, endoderma i trochę później mezoderma. W tym czasie, z komórek ektodermy zawiązana zostaje cewa nerwowa, w której znajduje się płyn rdzeniowo mózgowy i z której rozwinie się mózgowie i rdzeń kręgowy. W trzecim tygodniu z mezodermy powstaje struna grzbietowa- tworząca oś zarodka. Z niej, w przyszłości wytworzony zostanie kręgosłup. Na jej szczycie znajduje się układ nerwowy, a u jej podstawy układ trawienny.
4. Linia środka w biodynamicznej terapii czaszkowo krzyżowej
„W biodynamicznej terapii czaszkowo- krzyżowej ta pionowa linia środka, axis mundi, scala organizm ze źródłem, które go stworzyło, tworzy oś orientacyjną dla struktury i funkcji oraz wyznacza oś porządkującą dla pływów. Od tej podłużnej osi zależy integralność struktury oraz obustronna symetria żywego organizmu.”[iv]
Podstawową strukturą znajdującą się w linii środkowej ludzkiego organizmu jest kręgosłup. Jest on obszarem pracy biodynamicznej terapii czaszkowo-krzyżowej jako przestrzeń w której centrum fluktuuje płyn czaszkowo-krzyżowy. W terminologii informatycznej linia to przewód (elektryczny, światłowodowy) albo tor komunikacyjny realizowany za pomocą fal podczerwonych, mikrofal lub fal radiowych, służący do przenoszenia bitów informacji miedzy komputerami i innymi urządzeniami elektronicznymi. Jest to pokrewne do perspektywy Dr. Sutherlanda, który w płynie rdzeniowo mózgowym płynącym w linii środkowej, dostrzegł rolę nośnika i ekspresji „Oddechu Życia”. Michel Kern pisząc o fluktuacji podłużnej wiąże ją bezpośrednio z utrzymywaniem dobrego stanu zdrowia.
Biodynamiczna terapia czaszkowo- krzyżowa pracuje przede wszystkim z systemem struktur nazywanym „Pierwotny systemem oddechowym”. Funkcjonuje on w przestrzeni wyznaczonej przez oponę twardą, otaczającą mózg i rdzeń kręgowy i składa się z płynu rdzeniowo mózgowego, kości czaszki, kości krzyżowej oraz ośrodkowego układu nerwowego wraz z otaczającymi go oponami. Istnieje pięć anatomicznych i fizjologicznych aspektów Pierwotnego Systemu Oddechowego: fluktuacja płynu rdzeniowo-mózgowego, ruchliwość ośrodkowego układu nerwowego, mobilność szwów czaszki, system wzajemnego napięcia membran wewnątrzczaszkowych i rdzeniowych i mimowolny ruch kości krzyżowej względem kości biodrowych. Wszystkie te 5 aspektów nadaje jakość wyrażania się Oddechu Życia.
W obrębie tego układu znajdują się tak zwane naturalne punktu podporu. Są to zorganizowane wokół linii środka, przemieszczające się wraz z ruchem pływów, punkty w koło których zorganizowany jest ruch i rozwój. Jednym z takich punktów jest punkt podporu Sutherlanda- Na styku sierpa mózgu i namiotu mózgu, sierpa móżdżku i przepony siodła, u początku zatoki prostej.
5. Kwantowa linia środka
Kwantowa linia środka jest czymś w rodzaju pamięci pierwotnego zaiskrzenia, możliwej do odczucia w ciele w trakcie terapii. Towarzyszy człowiekowi od momentu stworzenia, aż po śmierć ciała. W terapii czaszkowo-krzyżowej nazywana jest linią, ponieważ w odczuciu terapeuty tworzy kształt unoszącej się ponad kręgosłupem linii życiodajnej potencji. Owa subtelna pamięć inicjacji życia bywa odczuwana jak struna światła unosząca się jak fontanna od kości ogonowej, w górę ciała wychodząca przez czakrę trzeciego oka. Jest ona nieprzerwana, zawsze obecna i nie zależna od czynników zewnętrznych takich jak stan zdrowia ciała, czy moment w życiu.
Franklin Sills pisze o tej linii: „Kiedy wraz z poczęciem długi pływ wprowadza w życie porządkujący matriks, zasiewa punkt podporu, centrum organizacji, które później ulokowane zostaje w trzeciej komorze mózgu. W filozofii jogi nazywa się ten punkt Ajna – Czakra Trzeciego Oka. Z tego punktu wyłania się kwantowa linia środka, klasycznie nazywana Sushumna. (…) Praktycy biodynamicznej terapii czaszkowo-krzyżowej odczuwają tą linię jako płynne światło, będące w ciągłym ruchu. Spiralny ruch, który unosząc się w górę podrywa ze sobą życiotwórcze siły, tworząc kolejne punkty podporu i centra organizacji.”[v]
Moment pierwotnego zaiskrzenia uważany jest za chwilę kiedy siły natury zakorzeniają się w ludzkim zarodku. Jest to więc moment emanacji Oddechu Życia i od tego momentu działa jako naturalny punkt podporu, z którego wywodzi się zasada organizująca rozwój jak i czerpią swoją moc wszystkie aspekty pierwotnego oddychania.
6. Linia pierwotna
„Według Jim Jealous’a linia środkowa to linia bioelektryczna, która jest pozostałością struny grzbietowej utworzonej w płytce embrionalnej.”[vi] Około 2 tygodnia życia zarodka w płytce embrionalnej komórki zagęszczają się i nabudowują od dołu w kierunku „głowy” zarodka. Tak formuje się struna grzbietowa. Kiedy z cewy nerwowej powstanie ośrodkowy układ nerwowy i kręgosłup, sama struktura zaniknie, ale linia środkowa pozostanie główną osią rozwoju wszystkich struktur fizycznych w okresie embriologicznym. Jealous traktuje pierwotną linię środkową jako podstawę orientacji dla całej dynamiki przestrzennej. Jest ona również porównywana do szerokiego leja podobnego do tego, który można zobaczyć w środku tornado.
Podczas terapii pierwotna linia może być odczuwana przez terapeutę „subtelna i lekka, pojawiająca się siła, która porusza się w ciele od podstawy kręgosłupa aż po czubek głowy, oraz na przedniej stronie każdego kręgu”[vii]. W stanach wyczerpania, poważnej choroby czy traumy, może ona być trudniejsza do wyczucia. Można ją także traktować jako oś organizacyjną wyznaczająca płaszczyzny ciała- lewą i prawą stronę, gorę i dół, przód i tył. Dla praktyka biodynamicznej terapii czaszkowo- krzyżowej jest ona indykatorem inercji. Pokazuje obecne w ciele odejście od symetrii i odejście od stanu Zdrowia. Jest więc też „papierkiem lakmusowym” zabiegu – jeśli ciało wróciło do linii środkowej, na powrót zintegrowało się, doświadczyło całości to włączyło obszar inercji do swojej całości. Z mojej obserwacji wynika, że linia ta pełni funkcję osi wyznaczającej prawą i lewą stronę ciała, a także jego przednią i tylną płaszczyznę. U większości pacjentów brak symetrii rysował się głównie w odniesieniu do prawej i lewej strony ciała, lub wielkości poszczególnych części ciała, względem ich parzystych odpowiedników np. Prawa noga była mniejsza i krótsza niż lewa, albo lewa część tułowia była zapadnięta i skurczona względem prawej. Zazwyczaj, w trakcie sesji, odczuwałam te różnice nie tylko w dłoniach, ale i w swoim ciele, zdając sobie sprawę z tego, że nie są one moje, tylko pacjenta. Po sesji, w wielu przypadkach różnice te się zmniejszały a ciało nabierało symetrii. Pacjenci w wywiadzie opisywali to odczucie asymetrii i większość z nich pokrywała się z moimi odczuciami. Dwie osoby po sesji mówiły, że czują, że ich nogi są znowu połączone z ciałem, albo że przestała ich boleć głowa (w obydwu przypadkach opisywali ten ból jako powiększenie głowy). Nastąpił więc proces reorganizacji i powtórnego połączenia ze Zdrowiem.
7. Płynna linia środka
Trzecią linią jest tzw. płynna linia środka lub płynne centrum, również manifestująca się fizycznie w pierwszych fazach rozwoju embriologicznego. Kiedy tworzy się układ nerwowy, w cewie nerwowej pojawia się pulsujący płyn, który później stanie się płynem mózgowo rdzeniowym, który przez całe życie rytmicznie fluktuuje. PMR wytwarzany jest przez sploty naczyniówkowe każdej z komór mózgu. Jego produkcja i resorpcja zachodzi również w ścianach włosowatych ośrodkowego układu nerwowego. Krąży z komór bocznych przez otwory międzykomorowe do komory trzeciej, potem wodociągiem mózgu wpływa do komory czwartej i stamtąd uchodzi poprzez otwory boczne i pośrodkowy do przestrzeni podpajęczynówkowej gdzie okrąża mózg i rdzeń kręgowy. Spełnia on kilka istotnych zadań w ciele człowieka: zapewnia odżywienie i stałą chemiczną równowagę w mózgu i układzie nerwowym. Przez jego ciągły dopływ i resorpcję zbyteczne produkty przemiany materii są wypłukiwane z ośrodkowego układu nerwowego. Dla biodynamicznej terapii czaszkowo – krzyżowej płyn też nośnikiem inteligentnej biodynamicznej potencji i Mocy, nazwanej przez Sutherlanda Oddechem Życia. Ta Moc została przez niego nazwana jako „płynne światło” lub „płyn w płynie”. Ruch tej cieczy wykazuje tempo, moc i potencje. Fluktuacja dzieje się sama z siebie, jest wrodzona i nie zależna od zewnętrznych sił.
Zbadane zostały trzy rytmy płynu czaszkowo-krzyżowego:
– Najbardziej powierzchowny, przypominający fale na wzburzonym oceanie, to Rytmiczny Impuls Czaszkowy (RIC). Jest on bardzo zmienny, często chaotyczny. Przypomina wyładowania elektryczne w ciele.
– Średni pływ, który można porównać do prądów w oceanach. Jest zdecydowanie wolniejszy i składa się z czterech faz – tak jak oddech płucny- wdech, przerwa, wydech, przerwa. W stanie zdrowia na wdechu, płyny wzbierają w górę, ciało poszerza się na boki i zwęża w kierunku przód tył. Na wydechu płyny wycofują się w dół ciała, zwężają bocznie i poszerzają w kierunku przód-tył. Średni pływ jest głównym obszarem pracy terapeuty czaszkowo- krzyżowego. Umiejętna augmentacja, spowalnianie lub zapraszanie do zatrzymania tego rytmu stanowią narzędzia pracy z inercją. Wsłuchując się w średni pływ terapeuta może doświadczyć poczucia całości i dobrostanu.
– Długi Pływ- Jego cykl jest najdłuższy i wynosi 100 sekund. Nie jest on podatny na zmiany wynikające z ludzkiego życia. Niesie on potężną moc zdrowia i życia która objawia się zarówno w rytmie fluktuacji płynu mózgowo- rdzeniowego jak i w całym otaczającym nas świecie przyrody. Jest przejawem połączenia z wyższą mądrością, siłami które budują świat czy esencją Zdrowia. Z badań na protoplazmie wynika, że nawet kiedy zamrozimy dany organizm na chwilę, po odmrożeniu długi pływ rozpocznie swój ruch z miejsca, w którym znalazł by się gdyby nie był zamrożony. Może być wyczuwalny w szerokim polu percepcji, jako zwiewny, delikatny ruch ogarniający wszystko w koło.
W mojej obserwacji, na początku sesji, płynna linia środka, pojawia się zazwyczaj jako impulsy czaszkowe. Pierwsze minuty terapii, przed holistyczną zmianą, jawią się jako chaotyczne informacje z różnych części ciała. Jak dzieci w klasie, które zanim nawet zadane zostanie pytanie, podnoszą rękę, a kiedy pytanie wybrzmi- większość rąk również opada. Po jakimś czasie zarysowuje się regularność wdechu i wydechu średniego pływu. Czasami jedna z tych faz jest dłuższa, lub intensywniejsza np. wdech jest mocny i długi, a wydech krótszy i nie pełny. Innym razem potencja pływu jest słaba i ciężko zatrzymać uwagę na jego regularnym rytmie. Czasem odnieść można wrażenie, że we wzbieraniu i opadaniu wydechu, jakaś poprzeczna blokada, jakby wielka kłoda leżąca na rzece i tamująca swobodny przepływ wody. Takie doświadczenia kierują uwagę terapeuty na miejsca inercji. Jednym z narzędzi pracy terapeuty czaszkowo- krzyżowego jest CV4 i EV4, czyli zaproszenie do zaciszenia- zatrzymania pływu na wdechu lub wydechu czaszkowym. Kiedy, po takim zaciszeniu, średni pływ na powrót zacznie się przejawiać, jest on w odczuciu regularniejszy i jego potencja jest zazwyczaj mocniejsza. Po sesjach poświęconych obserwacji płynnej linii środka pacjenci czują się zazwyczaj bardzo zrelaksowani. Dzieje się tak, ponieważ pojawia się stan większego osadzenia, pogłębienia tzw. Holistycznej zmiany i dotarcie do odczucia dynamicznej ciszy. Wielu pacjentów8. w trakcie sesji zapadło w stan pomiędzy snem a jawą. Opisują te sesje jako niezwykle regeneracyjne i ładujące „wewnętrzne baterie”.
Podsumowując, od momentu zaiskrzenia linia środkowa jest matrycą rozwoju i orientacji w skomplikowanym systemie człowieczego ciała. Pierwotna linia środka jest osią powstania i ruchu płynnej linii środka, która z kolei jest podstawą naszego życia i zdrowia. Obserwacja trzech linii na początku sesji pomaga zauważyć zasoby energetyczne, punkty inercji i zablokowania w ciele pacjenta. Odpowiednio koncentrując swoją uwagę terapeuta może wyodrębnić każdą z linii, obserwować jej potencję i dzięki użyciu narzędzi augumentacji wzmacniać zdrowie pacjenta.
8. Linia środka jako punkt podporu terapeuty.
Kontakt terapeutyczny w biodynamicznej terapii czaszkowo-krzyżowej jest ważnym aspektem terapeutycznym. Charakter sesji, czy to jak dalece ciało pacjenta „pozwoli” na współpracę z terapeutą wynika z wielu czynników, ale przede wszystkim od umiejętności stworzenia bezpiecznej przestrzeni pełnej uwagi i uważności. Uważność to poczucie całości, a uwaga to rozpoznanie szczegółu. Ta bezpieczna przestrzeń wymaga ugruntowania terapeuty w sobie samym i jego umiejętności wejścia w stan neutralności. Konieczne jest więc wypracowanie przez każdego praktykującego tę metodę swoich sposobów na przywołanie uważności, spokoju, otwartości i nie oceniania. Narzędziami pomocnymi w tym procesie jest powrót do swojej linii środka i odnalezienie punktów podporu terapeuty. Punkty podporu to linie, które można sobie wyobrazić jako biegnące od kości ogonowej w dół i od czubka głowy w górę. Stanowią one „kotwice” dzięki którym ustalamy odniesienie do ziemi i odniesienie do nieba. Zatrzymanie się pomiędzy tymi dwoma biegunami pomaga jednocześnie być „w sobie”, w tu i teraz, ale też czuć się częścią większej całości. Pomaga zrównoważyć się, aby samemu nie zostać pacjentem. Wyobrażone korzenie wyrastające z naszej podstawy pozwalają poczuć oparcie w czymś potężniejszym od nas i od naszego ego. Wydłużenie w stronę nieba pozwala na otwartość na pacjenta, wzmaga uważność i zaciekawienia. W biodynamicznej terapii czaszkowo- krzyżowej podstawową zasadą jest wiara w Zdrowie jako zasadę zrównoważenia do którego dąży cały kosmos. Terapeuta nie „uzdrawia” pacjenta, tylko wspomaga połączenie z wrodzonym każdemu człowiekowi planem leczenia. Aby mogło się to wydarzyć konieczne jest wyzbycie się przez terapeutę ego. Tylko dzięki odpuszczeniu chęci leczenia pacjenta, zgodę na wszystko co przychodzi- również niepowodzenie czy porażkę- terapeuta może znaleźć się w punkcie neutralności. Za każdym razem, kiedy terapeuta straci owo poczucie neutralności i zbyt zaabsorbuje się obserwacją pacjenta, straci uważność lub zacznie oceniać zamiast obserwowania, linia środkowa rozciągnięta pomiędzy punktami podporu, jest bezpiecznym azylem do którego można wrócić po balans, połączenie ze Zdrowiem i zakorzenienie w sobie.
Z moich doświadczeń z pacjentami wynika, że kiedy celowo lub nie świadomie traciłam połączenie z punktami podporu, pacjenci odczuwali to na dwa sposoby: albo zbyt opresyjnie czuli moją obecność, jakbym im „właziła na głowę”, była zbyt blisko i zbyt osobiście; albo czuli że mnie nie ma- mieli poczucie braku uwagi lub wręcz, że mój dotyk jest zbyt delikatny, za mało namacalny.
9. Praktyka jogi odżywiająca linię środkową
B.K.S Iyengar popularyzował praktykę jogi na świecie, poprzez asany (ćwiczenia fizyczne) i pranayamę (ćwiczenia oddechowe). Są to etapy na ośmiostopniowej ścieżce jogicznej, które pozwalają nam wycofać zmysły, znaleźć koncentrację, rozpocząć medytację, aby w końcu odnaleźć połączenie tego co w nas najprawdziwsze z uniwersalną zasadą tworzącą świat. Ten stan nazywany jest Samadhi, a osoba w doświadczająca go jest całkowicie świadoma i czujna. Pokrewnie do Oddechu Życia i mocy Zdrowia, w biodynamicznej terapii czaszkowo- krzyżowej, w filozofii jogi uniwersalna boska siła rządząca światem przejawia się w każdym z nas osobiście, a celem jogi jest połączenie tego makro i mikro wymiaru. Ciało jest narzędziem, aby to połączenie mogło zaistnieć- „Asany czynią ciało zdrowe, mocne i pozostające w harmonii z naturą. Ostatecznie jogin uwalnia się od świadomości ciała przekształcając je w sprawne narzędzie duszy.”[viii] Metodę Iyengara charakteryzuje anatomiczna precyzja i prowadzenie, kładące nacisk na odpowiednie ustawienie ciała i działanie w pozycjach. Kluczowym pojęciem jest tzw. „alignment” czyli w tłumaczeniu “ustawienie ciała w osi” lub „wyrównanie”. Koncepcja ta wywodzi się z filozofii ajurwedy i została opisana między innymi w dziele Bhagavadgita. Bóg Krishna wyjaśnia tam, że od centrum czubka głowy do centrum krocza biegnie pionowa linia i że prawa i lewa połowa ciała a także wzrok muszą być zrównoważone względem tej linii.[ix] Uporządkowanie Alignment jest więc uważną pracą świadomego ustawiania ciała, oddechu i umysłu względem pionowej osi w celu zamierzonego ukierunkowania energii życiowej. W swoim najsłynniejszym dziele „Światło jogi” Guruji pisze: „w wyniku wykonywania asan sadhaka przede wszystkim zdobywa zdrowie, które jest czymś więcej niż samym tylko istnieniem. (…) Jest to stan zupełnej równowagi ciała, umysłu i ducha.”[x] Szczególnie przy manifestującej się chorobie Iyengar podkreśla znaczenie symetrycznego położenia mięśni z kośćmi i narządów wewnętrznych z tkanką łączną. Wnętrze, zewnętrze, przód i tył ciała powinny być uważnie i symetrycznie rozpostarte. Utrzymanie wzroku na linii oczu powoduje utrzymanie wzniesionej energii narządów wewnętrznych natomiast jego opuszczenie skutkuje utratą energii tych narządów.
Linia środkowa to także zakorzeniania w pozycji z Elementem Ziemi i łączenia go z elementem nieba poprzez wydłużanie ciała. Wg. Rity Keller, uznanej i doświadczonej nauczycielki, wzmacnianie zdrowia w jodze Iyengara opiera się na poszukiwaniu harmonii w tych dwóch biegunach. „Tylko z absolutnego uziemienia może nastąpić doskonałe wydłużenie ciała. Wydłużenie usuwa blokady na punktach energetycznych, pozwala swobodnie przepływać energii.”[xi]
Z odżywieniem linii środkowej pracuje się na kilka sposobów. Asany podzielone są na pozycje stojące, siady, skłony, skręty, wygięcia do tyłu, pozycje brzuszne i pozycje odwrócone. W każdej z tych grup podstawową akcją jest wydłużenie kręgosłupa uzyskiwane poprzez zakorzenianie podstawy pozycji i wydłużanie szczytu. W terapii czaszkowo- krzyżowej terapeuta korzysta z punktów podporu aby znaleźć neutralność i obecność. W jodze praktykujący poszukuje połączenia z ziemią i niebem alby znaleźć balans trzech gun, czyli przenikających wszystko trzech energii życiowych- tamasu, rajasu i satwy. Umiejętne zakorzenianie się w podstawie pozycji i unoszenie w jej szczycie przynosi efekt równowagi gun, a także łączy kolejne warstwy (koshe) z których składa się człowiek. Alignment dotyczy więc nie tylko ciała, ale także kolejnych powłok które powinny być świadomie rozmieszczone.
Mobilność i stabilność linii środkowej uzyskiwana jest poprzez sekwencjonowanie i operowanie dynamiką przejść pomiędzy asanami. Statyczne pozostawanie w asanach pozwala na studiowanie fizycznych akcji w ciele i świadome rozprzestrzeniane oddechu. Jest to praktyka opanowująca rajas- żywotność, energię, dynamizm. Wplatając w praktykę dynamiczne skoki, oderwania od ziemi, szybkie przejścia pomiędzy asanami możemy doświadczyć lekkości, pobudzić energię, przełamać tamas, czyli bezwład zgromadzony w ciele. Pozwala to osiągnąć stan dobrostanu, wprowadzając w ciało, ducha i umysł trzecią gunę- Satvę- świetlistość. Nie trzeba być zaawansowanym joginem aby zaobserwować, jak skutki takiej pracy przenoszą się na odczucia ogólnego zdrowia i współdziałania ciała i umysłu. Nawet podstawowe pozycje stojące, wykonywane z uwagą, skupieniem i przez dłuższy czas przynoszą poczucie stabilności, zwiększenie poczucia własnej siły i wiarę we własne możliwości. Z kolei dynamika ruchu pobudza, dodaje wigoru i lekkości. Budowanie sekwencji w praktyce jogi Iyengara to kolejne narzędzie pozwalające dopasować praktykę do indywidualnej potrzeby. Jest to planowanie porządku wykonywania asan zgodnie z zamierzonym efektem. Wieczorna praktyka wyciszająca lub poranna pobudzająca, mogą zawierać w sobie te same asany, ale w zależności od szyku w jakim je praktykujemy ich działanie będzie różne.
Wyrównanie w ustawieniu kolejnych części ciała sprawia, że energia w każdej asanie zaczyna równomiernie przenikać całe ciało, co z kolei daje jasność umysłu. Za najtrudniejszą, lecz równocześnie najbardziej odświeżającą i dobroczynną uważał Iyengar Savasanę- pozycję nieboszczyka. Jest to asana w której najpierw poszukujemy uspokojenie na poziomie ciała. W książce „Pranayama. Sztuka oddychania w jodze” znajdziemy szczegółowy opis wykonania Savasany. Duża jego część zawiera opis ułożenia ciała w centralnej linii środka. Symetrycznie ułożony tułów, stopy, ręce i głowa pozwalają wyciszyć zewnętrzne powłoki naszego istnienia. Wydłużony kręgosłup od kości ogonowej aż do szyi wspiera wewnętrzny przepływ. Wszystkie zmysły powinny być wycofane, więc oczy, uszy, język i skóra również powinny zostać precyzyjnie ułożone. Następnie poddajemy kontroli subtelne poruszenia oddechu, wyciszamy umysł i emocje a potem intelekt. Wtedy można przejść do zbadania ciszy jaźni. Symetria w tej asanie jest kluczowa dla osiągnięcia zamierzonego celu jakim jest wewnętrzna jedność. B.K.S napisał „Ustawienie ciała w osi skutkuje balansem pomiędzy ciałem, umysłem i duszą, a to prowadzi do oświecenia”[xii].
10. Podsumowanie
Zarówno w biodynamicznej terapii czaszkowo- krzyżowej jak i w praktyce jogi, linia środkowa jest podstawowym sposobem połączenia się ze zdrowiem i dobrostanem. Każda z tych technik posiada wielorakie narzędzia pozwalające eksplorować to połączenie. Wymienione powyżej sposoby pracy z linią środkową ukazują zarówno na jej funkcje organizującą ciało fizyczne, jak i stabilizującą psychikę i emocje. Regularne łączenie się z tą linią, jest w istocie łączeniem się z samym sobą, ze swoim centrum. Niezależnie od formy w jakiej praktykujemy- przynosi to ugruntowanie i pewność siebie, co w konsekwencji pozwala na otwartość na otoczenie. Im bardziej połączeni jesteśmy z linią środkową (a więc ugruntowani w sobie), tym większa jest nasza stabilność w momentach wyzwania i próby dnia codziennego. Tym bardziej trzymamy się teraźniejszości i jesteśmy obecni w chwili. Połączenie z naszym silnym centrum daje dostęp do potencjału energii życiowej, ale z drugiej strony uspokaja i gruntuje. W mojej praktyce zaobserwowałam że kiedy zmienia się przestrzeń w naszym ciele, również przestrzeń wkoło zdaje się być inna- jaśniejsza, wibrująca i połączona ze Zdrowiem.
Anastazja Korczak
Bibliografia:
Foster Craig, Frylinck Ross „Underwater Wild”, Sea Change Project, Cape Town 2021
Gilchrist Roger „Podstawy terapii czaszkowo- krzyżowej. Ujęcie Biodynamiczne”, przełożyła Julia Popcova. Virgo, Warszawa 2013.
Iyengar B.K.S „Astadala Yoga Mala” Vol. 6, Allied Publishers. Mumbai 2017
Iyengar Geeta S. „Joga w praktyce. Kurs wstępny”, tłumaczenie Anna Gładysz, Kraków 2015.
Iyengar B.K.S „Pranayama. Sztuka oddychania w jodze”, przekład Sławomir Bubicz, Akademia Hatha-Jogi, Warszawa.
Iyengar B.K.S „Światło Jogi”, Sławomir Bubicz Akademia Hatha-Jogi. Warszawa.
Jealous Jim „Uzdrawianie i świat natury”, w „Linia środkowa. Podręcznik do Seminarium 2”, przekład Natalia
Danielczyk, Europejskie Centrum Terapii, Wrocław, 2022
Kern Michael „Mądrość ciała. Czaszkowo Krzyżowe podejście do istoty zdrowia”, przekład Marta Kulon i Dorota Tomczyk. Virgo, Warszawa, 2012
Pytel-Bartnik Ewa „Budowanie odporności w przypadku osłabienia fizycznego i wyczerpania wg Rity Keller”, www.joga.org.pl/artykuly
Przypisy
Sri Srimad A.C Bhajtivedanta Swami Prabhupada „Bhagavad-Gita Taka jaką jest”, The Bhakdivedanta Book Trust
Stills Franklin „The Quantum, Primal and Fluid Midlines”, www. craniosacral-biodynamics.org/articles.
Ukleja Katherine, „Linia środkowa. Podręcznik do Seminarium 2”, przekład Natalia Danielczyk, Europejskie Centrum Terapii, Wrocław, 2022.
[i][i] Foster Craig, Frylinck Ross „Underwater Wild”, Sea Change Project, Cape Town 2021
[ii] Iyengar B.K.S „Światło Jogi”, Sławomir Bubicz Akademia Hatha-Jogi. Warszawa. s. 33.
[iii] Ukleja Katherine, „Linia środkowa. Podręcznik do Seminarium 2”, przekład Natalia Danielczyk, Europejskie Centrum Terapii, Wrocław, 2022, s.3
[iv] Ukleja Katherine, „Linia środkowa. Podręcznik do Seminarium 2”, przekład Natalia Danielczyk, Europejskie Centrum Terapii, Wrocław, 2022, s.3
[v] Stills Franklin „The Quantum, Primal and Fluid Midlines”, www. craniosacral-biodynamics.org/articles
[vi] Jim Jealous „Uzdrawianie i Świat natury”, „Linia środkowa. Podręcznik do Seminarium 2”, przekład Natalia Danielczyk, Europejskie Centrum Terapii, Wrocław, 2022, s.42
[vii] Kern Michael „Mądrość ciała. Czaszkowo Krzyżowe podejście do istoty zdrowia”, przekład Marta Kulon i Dorota Tomczyk. Virgo, Warszawa, 2012, s. 109.
[viii] Iyengar B.K.S „Światło Jogi”, Sławomir Bubicz Akademia Hatha-Jogi. Warszawa. S.12
[ix] Sri Srimad A.C Bhajtivedanta Swami Prabhupada „Bhagavad-Gita Taka jaką jest”, The Bhakdivedanta Book Trust. S.283
[x] Iyengar B.K.S „Światło Jogi”, Sławomir Bubicz Akademia Hatha-Jogi. Warszawa. S.26
[xi] Ewa Pytel-Bartnik „Budowanie odporności w przypadku osłabienia fizycznego i wyczerpania wg Rity Keller”, www.joga.org.pl/artykuly
[xii] Iyengar B.K.S „Astadala Yoga Mala” Vol. 6, Allied Publishers. Mumbai 2017. S. 41